L’aktialité adan lang nou 🌴

"Sa ka rivé adan lang nou"

**Pétwòl an Dezyèm Gè Mondyal pa Daniyèl Fèdman : karibou an la gè**

**"L’istòsyén-la ka balansé yon ti boukan sou gazolin anba tout kout : avan gran bagay-la klé, pandan li ka bouyé, épi jiska li ka tiédi !** *‘Pétwòl-la té yon zotò pa ni san* : li té ka fè dansé lékonomi, ka fè grogné zotò, ka fè saigné lajistis… épi pi fo, li té ka fè chaviré tout balans-la !’ Anba plim-lan, sa ki té ka pasé an 1914, an 1945, épi tout sa ki té ka grillé antré-de : *gaz, mazout, épi tout sa ki ka fè ‘moteur’ anba kapò a zòtò-la* !" *"Si ou pa ka konprann sa, ou ka alé demanné yon ti kout ‘super’ an pomp-la…* **pa ni gaz !"**

09/02/2026 20:32

Manmi anonse yo pwan an tankè lé pétrole an Indyen

Man Trump-la ka fè zafè-li, epi sé la nou ka wè koukoun-la : "Aquila II", yanm kay kraze-a ki fèt koukouy kazé-a ! Dépi dèkann, sé 8è bato-a yo kraze. An nou té ké di, Trump-la sé on ti poul anba koukouy !

09/02/2026 18:33

An ti Liveniversité Lausanne kay vizyonné kò yo kon labo tranzisyon ekolojik

Établissement-la an vrévolisyon ! Yo koumansé asiz pou changé koutim-yo a fond. 70 vòlontè-a ka réfléchi sou bann kestion ékolojik, épi yo ka mété an kestyon bann pilie akadémik.

09/02/2026 18:33

Donut ekonomik, souflè pou transision ekolojik.

Kate Raworth, an ekonomis british, ka di nou fè zafè a deux koté : manjé kò nou, mé pa kasé bwa nou !

09/02/2026 18:02

Rekonnèksyon facial pou ours Kanada-Alaska

Deux zoreilles de la Silicon Valley, en Californie, ont fabriqué un logiciel qui peut lire les visages des grizzlys. Avec ça, les biologistes peuvent suivre la santé et les déplacements des ours sans les embêter. C'est comme si les ours avaient leur propre "Facebook" sans besoin de selfies!

09/02/2026 15:02

Antantè ka menasé si yo ka détrui natir toujou

**"Lè zot ka palé kout’la, la biodivèsité an ba’w pa ni kòk pou chanté ni kabrit pou fè ti-pitit !** IPBES-la sort’ an rapò ki ka di’w : si nou lais’ natir fè krab, sé tout sistèm-la ki va krazé – kom si yé ka joué domino avèk lavi nou ! Pou sa pa rivé, yé ka proposé **zot kado** : moins gaspiyé, moins déboisé, moins pollué… **Mè bon, si nou pa boujé vèy, sé pa avèk yon ti kout’ dlo sou tèt nou ki va fè rivyè-la monté !** An plis, si nou kontinyé konsommé kom si demen pa ni jodi, **sé pa lajan ki va manké d’abò – sé lavi !** Alò, nou ka fè kèk chò ? Ou si nou ka attann **yon ti cyclone pou nou wèvé ?**"**

09/02/2026 14:37

Bercy ka vlé pousé filiè ka capture e stocke kabonn

Lundi, gouvènman ka lansé an komité pilotaj pou fòsé pwojèt endistriyèl pou krazé CO₂. Sa ka tann an pil ti pwoblèm ankò, mé nou ka pé wouvè zo pou nou rive.

09/02/2026 09:31

Pologne anba smog lanmè an - batay la pa fini

**"Dèpi 10 an sonné, la Pologne a mis un coup de balai, mé bon Dié ! L’hivè, varsité-la toujou en mode ‘soupière à gaz’ !** Fwè ka tombé, tout Varsovie, Cracovie, Lodz anba un ‘couvre-feu smog’ : lè zot respire, zot avale un ‘poumon-grillé’ avec sauce particules fines ! **‘Ti bo kay’ pa ti bo kay**—chak foyé-a ka crachin son ‘nuage noir’ comme si sé un BBQ géant pou tout l’quartier. **‘Ékolojik’ ? Ou menm !**—lé zot branché sur l’charbon comme si sé l’seul courant qui marche. **‘Progrè’ ?** Oué… mé a force d’attendre, nou ka viré ‘cobayes à oxygène’ ! **"Pologne, péyi a zot, sé pa un film d’horreur… mé desfois i ka fè doute !"** 😷🔥

09/02/2026 06:37

**An Mòtnanm, écolo é éleve a fè front ansanm kont lougawou**

**"Lè bèt ka tonbé anba dan lougawou, yé pa ka tanné !** Un ti kolèktif écolo, zot ka di ’biodivèzité’, vini baid la men an zélevè pou gardé bèf, kabrit, mouton an séki. **’Pa ni lajè ni kòkòmak !**’ – yé ka fè la poli a zot pou fè tini kòkay an lè zanti-loup épi zanti-bèf. **’Sé pa yon bagay pou di : "Loupé !"** – mé yé ka chaché yon ti modè pou fè tout moun ka maché anba menm latant. **’Si sé pa lè zot ka vlé, sé lè lougawou ka vlé !**’ – alò, anmèy la pa ka péché !"

09/02/2026 06:36

Manchot anba lòt pou réchofman an Antaktik

**"Anba glèy glèyè an Antatik-la, zozio-yo ka fè boum boum plus rap !** Trois èspès ka cour’ pou fè pitit en même tan, alò sa vlé di : *kabann* pou manzè ka vin *trop piti* ! **"Mwen té ka croirè sèlman nou ni concourens dan *ti-marché* a Matnik, mais non !** Manman-zozio-yo ka fè *gwo zyé* pou yon ti ver, yon ti pòson, mé pi zot ka *tombé anba* ! **"Pouko sa ?** Pa ni *kòlè* pou partajé, ni *dousman* pou fè lajistis : sèlman *dlo ka monté*, *sòlèy ka grillé*, épi zozio-yo ka *fè la guèr* pou yon *morso* a manzè. **"Kouzin Kouzin !** Si sa kontinye, fòk nou *mété anba* yon *panò* 'zozio en colè' osi ! **"Anba chofè sa, an 2050, ou ka wè yon *manikou* ka volé *pou chèché lavi* !"** 🔥🐧💥

08/02/2026 16:02

Di Alp : dé ski mô an avalanch.

Bondié, man ka di wou! De zom-tala té an mitan yon bann kato skier ki té ka glissé an fòs-pis sans an ti lopin sécurité an Saint-Véran. Man ka di wou! Dimanch, parquet Gap té ka di de lot skier té ka bien-bien, pas an ti blès!

08/02/2026 11:32

Mòbiyan an vijilans oranj pou lavèy

**"Mòbiyan anba dlo, ou pa ka wè sa !** *Lòt jodi, Méteo-Fwans anba’w an *vigilans oranj* pou *débòdman* ki ka fè *bòdèy* nan rivyè Oust-la. Pa ni *kayè* ni *mango*, sé *dlo ki ka dévalé* comme si *Gran Diab’*y té louvè van-nan* ! Dix zót dépatman an *vigilans jòn* tou, *sé pa pou ri* : Atlantik-la ka fè *gwo bouyon* épi rivyè-yo ka *montré zòt ki sé mèt* ! *Kité bann zafè-a* si ou pa vlé *fè konpè Zombi* nan *dlo ki pa ni fon* ! **"**

08/02/2026 08:32

Anwo lwa « Duplomb » pou rimet pestisid, anlawétes la fè démanbé pa tout lafwans samdi.

An chèch té ka kaché kò'y anba tab konstitisyonné, an té ka kaché'y ankò épi an lot propowizisyon lwa pou lèt pestisid ankò nan zafè a. Sé an 2 févrié'y té ka vini épi bagay la pou met pestisid ki ankòt interdi.

07/02/2026 19:01

Kréyol : Fini'stèr ak Mobian an vigilans owaj.

Man sé la vigilance-an, lé kòm si la pli ka pété an Bretagne, épi an ond pli ka déboulé an Finistère, Morbihan épi Côtes-d’Armor. La pli té ka fè on bacchanal, épi Vigicrues ka di nou fè atansyon!

07/02/2026 15:01

**Siklòn Marta ka frap Espay an Pòtigal anko, jòdi aprè depwésyon Leonardo**

**"Marta ka pété an lèyè an Espay !** *Zot ka di « oué, sé on ti briz » ?* **Mè non, manman !** La ka dévalé *kòlè anba* sanm diyab, épi tout té ka déja *ténen an ti kòd* ! **Zot ka wèyé zafè glissad’la té** : *yé ka glissé plus vit’ qu’on ti boug pa zafè an travay* ! Évacuation ? **Oui, mais kité kò’w pou sauvé zot machin ?** *Pa ni chans !* **Marta ka fèyé zot lavi *kòm on ti piman chyen* : **dou, mé pi dou encore !** *Kouraj, zot la pa an 2004, men…* **Sé pa on ti plui ki ka tombé, sé on déluj ki ka dansé biguine !** *Si’w pa ka kité, sé pou’w ka dansé avè’y !* **"Pran kò’w, kité zafè’w, épi kouri !** *Marta pa ka mandé’w si’w prêt !* **"**

07/02/2026 13:30

Mouvman anlè "lwa Duplomb" ki vlé fè rantré zot péstisid : mobilizasyon an tout la Frans an woujwenn !

**"Yé ! Moun-sa pa ka lâché l’os !** L’été passé, Konsèy konstitisyonnèl la ka fè *zéping* an zot téks, mé zot ka r’vini an *mode turbo* ! Le 2 févrié, séna-tè LR-a la ka balansé yon *nouvo coup’ d’balai* : yé vlé fè rantré tout sa ki té ka *toué zandolit* épi ki té ka fè *tombé chivé* an lè ! Pesticides-a ki té ka *pran vakans* dépi lonptan, yé vlé zot ka *fè zafè* anko ! *An ti ka di ou : « Sa ki té mal pou zot, sé pa pou nou ! »* Mé bon… *chak sonjé pou zot laj* !"

07/02/2026 08:31

**Rékif kòray yo ka krazé an mè Karayib à kòz chanjman klimatik**

Yo fè on kontab, yo di près la moitié di koray-la pété kòd an Karayib la. Sé dépi 1980 yo ka pwan van. Men an Matinik, sé pa ti lanmò non, sé on kouri-dlo san non. Twa ka di yo disparèt an dé lanné sèlman! Yo pran on gwo blanchi anba chalè a dlo-a. Lè yo vin blan kon lavié, ou konnèt, sé finisman an.

07/02/2026 06:03

Tèyè kochon zèb Bèmoud anba pòtèksyon aprè chèchè pa ka kité li mò.

**"Zot ka kité mwen ri !** Des savants là-bas, an Angletè, yé ka joué an *papa-maman* pou yé *ti-bèbè* limas’ pendant an pil’ tan ! **Pou ki sa ?** Pou yé ka *balansé* plizyè milyè limas’ an 2019, **tout chò** ! Yé ka *fè yon ti koud pye* pou yé ka *rété* an zil a-y, comme si yé té ka *pran lari* ! **Ou wè sa ?** Yé ka *fè la police* pou yon limas’ ! **Pou mwen, sé yon *gwo kaka* !** Limas’ ka *marché an lè* épi yé ka *fè yon *travay* pou yé ka *rété* an place ! **Mè bon…** Si sé sa ki ka *fè plézi* zot, **an nou alé !** **Limas’ ka *gagné* zot la !**"

07/02/2026 03:31

Trump rouvè pèch komèsyal an zòn protèjé kòt Atlantik Etazini

**"Woy !** *Zòn an-lan* ki ka fè *bòkay* an *moniman nasyonal* ‘Nort’-là, sé **yon ti bouté d’13.000 km²**—*pa pi piti qu’yon zié maleng* ! *Prézidan-an* ka di sa, mé tout moun sa konnèt déyè : sé **yon ti paradis** pou *bèt dlo*, *krab lajanmè*, *poisson-kok* épi *balein* ki ka fè *fèt* comme si *Karnaval* té toujou là ! *Anba dlo-a*, sé **la foir’ à bestioles** : *corail* ki ka *fè la belle*, *requin* ki ka *patrouyé* comme *police dlo*, épi *poisson-lune* gros comme *yon ti kay* ! Si ou *jété zyé-a* bien, ou ka wè **même *yon sirèn***—mé pa ni *chans* ni *kòd* pou *fè-y lèv* ! *"Respecté zòn-an !"* pa cé *yon van* : sé **la vie an péyi dlo** ki ka *jwé la komédi* sans ou !"

07/02/2026 02:31

Swèd : ékolojis atak anlè Letat pou inaksyon klimatik

**"Bondyé ! Aurora té ka vlé fè Swèd lavé menm’ plis ke yé lavé menm’ déjà ! Fin 2022, i té ka cour’ après l’Éta’-yé an justice, men Cour Suprême-a té balé’yon *kout’ pied an lè* : « *Plente-ou pa ka pasé, déyò !* » Paf ! *Zafè-a té ka senté la mori dépi dépi…* I té ka croir’ i té ka joué *domino* avèk la loi, men la loi té ka di’y : *« Non, non, sé *zot’ ki ka pèdi plim* ! »* ** *« Anpil bwa ka coulé sou dos-yé, men i pa ka mouyé yon granmoun ! »* 😂

06/02/2026 22:31

An Chili, lossalinizasyon dlo Pasifik kontwavèzè yo réponsé a séchèss dlo.

Depuis 2025, Antofagasta, avec ses 400 000 habitants, boit que de l'eau dessalée. C'est pas une blague, c'est la solution pour ce pays qui a la gorge sèche comme un vieux morceau de bœuf salé.

06/02/2026 09:34

Indistriyé anba kontré long laj EDF pou kouran.

**"13 kontrat an 2 ane ?! Wi, sa ka fè 13-0 kont’ an 2025 !** *Bondyé, sé pa yon lotèri, men sé EDF-la ka joué ‘zot la kòz* ! Avan, sé té *zéro-po-zéro* : négosiation an *mò*, promès an *van*, tout sa ka fin’ an *fimèy*… **Mè la, sé *koud-pwès* !** *Gwo kompagni-yo ka signé konm’ si sé yon KFC* : *« Ou prann 10 pès, ou gannyen 3 gratis ! »* **Sé bon pou lasendri, men…** *si sa té si fas’ pa, poukisa té ka prann anpil tan kon sa ?* **Mè bon, anpil *dòmi* ka vini *kabrit* :** *lè wè 13 kontrat ka débarké, sé pa pou di « ou pa té ka fé anyen ! »* **Alò, an *kout-laj* pou zot !** *Mè si an 2026 i ka rété 2 kontrat, nou ka di : « Sé té yon *koud-pif* ! »* **"**

06/02/2026 06:38

Danone rapèl pli 120 lot lèt ti moun an Otich èk Lalmand

Manmay, gwo sosyété fransé a lansé yon rakòd pou plis ki 120 lot Aptamil ak Milumil, diwèt. Sé sa Agans Autrichienne pou Sékirité Alimantè di. Tout moun ké konprann ké sé pwoblèm gwo.

05/02/2026 19:01

Inondations nan Maroc : 140 000 moun evakye, norwès-lwès an alèt.

Mi-décembre, 37 moun péwi Safi, côté Atlantik, ak koud'bout la riviè épi délaj. Sa sé pli gwo makré konnèt pou van-la ka fè zafè dépi dènyé 10 an nan péyi-a.

05/02/2026 18:35

Vigilans oranj pou lavaz-submèsyon an Lalp-Maritim é Kòs-di-Sid a pati vanrédi maten.

**"Anba dlo an Gwadloup, sé pa rivyè ki ka fè zafè, mé bon, an Gironn-la, sé gran razié ! Vigilans oranj pa ka rigolé : rivyè-yo ka ba zot yon bèl « spa » gratis, mé san demandé ! Si ou ka wè dlo ka monté vè zot, pa di « sé pa mwen », sé lavi ka di zot : « Ou pa té ka tann mwen ?! » An plis, si ou ka palé an dlo, fè atansyon, rivyè-yo ka réponn zot an « gros flot » ! Méyè pa ni « krab dézòd » ni « pwent déyè » : si dlo ka chita sou zot kanpè, sé pa pou zot ka fè « yon ti bwen » anlè-a !"**

05/02/2026 17:03

Lamò ethnologue Martin de la Soudière, savan pwét.

Zot ka di sézon-an ka pati, i pati avè yo! Moun-lan ka kouté zèb-la, i té an mitan bwa, i té an mitan mont, i té an mitan tout bagay ki ka vini èvè zèb-la. I té an mitan sa, i pati an 81 an, 2 févrié!

05/02/2026 16:33

**Léonardo ka fè anpil lapli : Portugal an alèt wouj pou rivyè ki ka monté**

**"L’Espagn’ la ka prann yon douch’ ti-bwa anba dépi yé !** *Leonardo* la, i pa té kontan avèk yon piti *doudou* : i ba yo an *délòj* ki ka fè *gran-mè* lavé lès’ anba *dlo a bèf* ! Santarém la, i pa té ka atann *zot’ marmay* pou di ou « *sòti !* » – non, non ! I balansé yon *« dégajé obligatwa »* an 7 èd la ! **Mè si ou ka tanné pou *chèch* kay ou, bonchans !** *Lè a rivyè* la, i pa ka fè *kabrit* : i ka manjé *tout bagay* – *mòso, machin, ti-moun ki pa vlé kité*… **Alò, *kité zòt’ zafè* !** Ou ka vin *fè zòt’ kout’* aprè, si *Bon-Dyé* la ka vlé !"

05/02/2026 16:05

**Jòwè d'ivè ka fè anba kontradiksyon**

**"Milan-Cortina 2026, an ba’w yon lòt spektak’ ékolò a la *sauce piment* !** CIO-la ka fè *gran zaffè* avèk la planèt, men tout sa sé *poud’ an lè* pou caché yon *kòkòy* bien gras : lajan, toujou lajan ! Yo ka palé *zéro karbon* men yo ka bati *glacier artificiel* an plèn désè, ka gaspiyé *dlo a Dlo* pou fè *neige a la vanille*… **Épi sa, sé *responsabilité environnementale* ?** *Mwen ka ri anba fanm !* Yo ka vann-nou yon *Jé O* *vert* men sé yon *mas karnaval* : déyè mas-la, sé *ti machann* ki ka fè *la foire* ! **Si yo pa chanché système-a, an 2030 nou va toujou anba *douch* a *greenwashing*…** *Épi nou ka payé la facture !* **"Lè yo ka palé *durabilité*, sa vlé di : *duré pou ki moun* ?"** *Pa nié, sé pa pou nou !*" **

05/02/2026 12:05

Maché ramasé rad pou soti

**"Bòkò a zafè an pa ka maché, yé ka fè zyé dou !** Exportasyon an té ka ba wèy comme un vieux *mango chouval* an saison sèch’—pis là, tout’ bagay *krabé* ! *Kolèktyè* yo ka crié *sos* comme *poulet* quand *matoutou* ka chofé, mais *lajan* pa ka vini… **Ou pa ka fè *dous makak* avec un *ti-bwa* sec !** Yé ka di : *« Ban nou *zéping* ! Sinon, sé *kòk* nou ka alé *dodo* sans *manjé maïs* ! »* Mais *létat* la, i pa ka *lâché lari* comme ça… **Sé *gwo zaffè* !** Ou wè *bateau* yo ka *chaviré* sans *moteur*, pis *marchan* yo ka *fè zyé figi*… **Si sa pa changé, sé *kannari* pou tout’ moun !** *"Kouraj"* pa ka *manjé* !"

05/02/2026 11:02

Pluie-inondation : Morbihan an vigilance oranj, risque grand dlo an Girond.

Ou pa! Zot ka prédi pli é norm, 15 a 30 mm nan jou-a, é 40 mm nan swè!

05/02/2026 07:03

**Voyaj san zyonn : sitwèb ki vlé chanjé zot kay**

**"Bondjé !** Zot ka vini anba nou avèk zot *délire écolo* : Hourrail, Mollow, No Plane To Go… *Bèf la ka râlè* kont avyon ! Mais non, zot pa ka di ’non’ sèlman – zot ka *bouské* jeuness-la avèk zot *trucs malin* : ’Vini, prann train, monn’ bato, pédal’ vélo… *Fòk sa séyé zié !*’ Pas sèlman zot ka *tannin* la planèt, mé zot ka fè sa *doux doux* pou ti-moun-la pa ka *gros je* an lè zot di : ’Voyaj san *pété gaz* ? *Ou pa fou !*’ *Bravo, zot la gagné !* – *mè si ou pa ka bay mwen on ti rabè* pou mwen alé an Guadeloup’… *Mwen pa ka volé, mwen ka nagé !* 😂"

05/02/2026 06:35

An Espann : 3 000 mounn évaké avant gwo lapli.

Manmzèl Météo la Espagnol la di : "Atansyon, zot Cadix épi Ronda ! Mèkredi la, zot kay pété féyé ! Depression Leonardo la ka fè zot la mizè, zot kay vwè zot kay vwè ! Zot kay santi zot kay santi !"

04/02/2026 10:02

Gironde i ké rété an vigilance wous crues jis jédivi.

Charente-Maritime, deuxième département sous vigilance, viré en jaune. Vigicrues di : "Gwo dlo ka vini, spécialman ankò confluence Garonne-Dordogne."

04/02/2026 08:00