L’aktialité adan lang nou 🌴

"Sa ka rivé adan lang nou"

Feuilles rougeoient pou ké

Yé péyi bèl flè nou, genyen dé zespès ki jan yo ka pwan dé koulè rouj fon, kòp ou bwonz, anvan yo vini vèt lè yo grangou. Sa ka sèrvi yo pou pwoteje kont bèt ki ka manje flè ou kont solèy ki ka fè yo chò.

27/03/2026 05:37

Kòrsè "L’Effet castor", pwòpritè enmézò

Écoute ça, man : Goldfarb, l’Américain qui kiffe les castors, nous balade dans leur vie de fou, surtout quand i bat l’bruit su’ l’écologie et l’eau. Ces bêtes-là, c’est des vrais ingénieurs à fourrure, ils font plus que ronger l’bois, i répare la planète sans compter !

26/03/2026 13:03

Neuf moun piqué par rouch abeille, évolisyon sanitaire bien diféran

Nèf nonm pran menm kout zoklo a. Yo té ansanm, men pa anlè menm lanmizik. Yonn té ka ri, lòt té ka mandé anba tè. Sé pa kout-la menm ki ka fè travay la, sé chay venin-la ki ka desidé si ou ka dansé oben si ou ka fè lanmò.

26/03/2026 09:35

Stratégie génétique kont dé Dravet, yon epilepsi sévè pou timoun.

Yé pédi konvèlsyon, médecin yan trouvé yon trètman ki ka rédwi kriz konvèlsif chak mwa chez malad-ya. I ka agi asou gènenpè ki ka fè maladi-a, épi i ka mwen konvèlsyon-yan.

26/03/2026 07:02

**An nou ka dépisé kansè ORL avèk in foto labouch an téléfòn**

**"An ti krab-la ka fè son zépòl !** Mé anko an prototip, machin-an ka promèt fè zot dentis pa rété boug-la an lè zot ka chèché kan-sèy an bouch-la. **Pouki sa i toujou fò atann kan pa ka griyé anko ?** An ti koup d’zil, i ka di-ou si zafè-a ka chofé, **sanm si ou té ka wè yon zépin an fon yon marmit !** Mé bon, **fòk zot pa rété an lèkòl** : si machin-an ka maché, sé **yon bon koudmen pou ratrapé tout sa ki ka glisé anba rad-la !"**

26/03/2026 06:32

Lévé tabou asou règle sportives an 2026

Fanm ka mache pli pase dix mil pas, menmsi règls ka vini yan, ka déranjé yé lan kou, anba lan chak jou. Yé ka étidye sa, pou nou konnen ki jan règls ka afèkte fanm ki ka foutbòl, ki ka kouri, ki ka fé spò.

26/03/2026 06:32

*Lòg dog domestiké déja 16 000 an an*

Là, on nous parle d’11 000 ans de fraternité entre l’homme et le chien, mais *Nature* sort ses chiffres comme un *koudou* qui pique un *boudin* : les ancêtres à quatre pattes et nous, on se connaît depuis *beaucoup plus tôt*, mon frère ! Les scientifiques ont fouillé dans l’ADN des os comme un *moulin* cherche du *riz*, et *paf* ! Les chiens nous ont *dépanné* bien avant qu’on ne pense. *Toujours* les chiens, toujours en avance sur nous, *mè* !

26/03/2026 02:01

Nouvo Gaulois assis dékouvè à Dijon

Sinik a dékouvè nwit sépilti mystérieux ki vini dépi 400 à 200 anvan Jézi, épi yo ka fouiyé tou, aprè yo té dégagé trèz tom ki san menm lannen 2025, épi dé dépi 1992.

25/03/2026 19:34

*Léléfan antyé té ka boujé anpil, manzé pa Néandertal*

**"Yé !** *Zot ka palé an paléo-boug-la ki té ka fè l’escargot i pa té ka fè l’éléphant !* 125.000 an sonné, yé té ka traînasse an Allemagne, *un bœuf-tigé* ki té ka fè 4 mèt an l’air—*ouè ! plus haut qu’un bus Matouba en panne !*—pis *Nèg’-Nénè* té ka cour’ après yé *à coup d’gros caillou pis d’piège en bambou* . *Moin ka di zot :* si *Mamzelle Éléphant* té ka sav’ qu’un jour on allè déterré zaffè’ à yé *pour fè la une an Science*, *i pa té ka traînasse comme sa !* *Pire qu’un touriste an rando an Guad’ !* **Boug-la té ka fè l’Europe en long, en large, en travers—*pis i pa té ka payé péage !*—*tout ça pour fini an barbecue préhistorique…* **Sé te l’époque !**"

25/03/2026 18:34

Étazini kont vaksin, Chin pwofité syans

Gouvènement Trump ka kouri kont recherche médikal épi vakcin pou timoun. Chine, yé ka vle fè tankou y ka di : « Si ou vle bay médikaman tradisyonèl, ou ké fè pwèv ke sa éfikas épi sé é sans ris pou moun ».

25/03/2026 15:33

Méningite an Angleterre, lopital a délayé pou ale pou santé

An Angletè, lè lopital-la wè on ka méningit, sé pa ti jé. Yo ka kouri-kouri déklaré zafè-la anba 24 zèd tan. Pa bizwen atann labo a vin di sé vré pou yo mété alèt-la. Yo pa ka chèché midi à douz avan yo pran mak. Sé a pa konfirmasyon a labo ki ka fè wout-la, sé lali-la ki ka fè sa.

25/03/2026 15:33

Racisme dans lwansyans èk medsin

Élodie Edwards-Grossi, yon sosyològ, épi Delphine Peiretti-Courtis, yon istwa, ka montré jan idéy racis konnen rété la, depi lèpok esklavaj épi kolonizasyon.

25/03/2026 13:35

Gerd Faltings, premyé Alman récompansé pou prix Abel

Yon savan ki té genyen médaille Fields an 1986, yan sé yonn honneur pas Académie norvégienne des syans pou travay li an jéyométri aritmetik.

25/03/2026 13:34

Péwo à traversé Andes anvan les Incas

Yé ka dékouvri dan yon tombe Ychsma, an Pérou, zot ka fè analize sékansèl ek chimik sou zepeng ki ka prouvé ke zot te ka pran poul dan bazin Amazoniou, épi zot ka mennen yo jis lakay yo, bò lariv Pacifik.

25/03/2026 07:31

Siyans déchifré sékè a kinin an.

**"Bé kouyon!** Deux cent an pou dékouwè sa, épi sé Zanman ki ka di nou konmè tout bagay-la! **Poukoua yé té ka prann tan-an?** Sé pa yon ti *mòso kokoy* non, sé yon molékil ki té ka fè *dodo* dan labo-a! **Wè wè!** Yé ka palé dé *kompozé* épi dé *formil* ki ka fè dansé molékil-la… **Mwen pa ka wè sa!** Mé bon, si sé vré, **bravo zot!** – mé pa ni *poukoua* pou fè yon *kabwèt* konsa **apré tantan!** **An nou fé yon ti kout chato** pou sé savan-la : **"Épi si yé té ka chèché plis vit, ki sa té ka rivé?"** – **Poukoua yé té ka fè *dòmi* avèk sa?** **Lè yé ka finé, nou ka finé tou!** *Alò, an nou alé bwa yon ti coup!* 🍾"

25/03/2026 07:01

NASA ka lanse baz lunè, èd misyon Mars an 2029

Sa pa ni twa mwa Isaacman mèt pye'y adan biwo-a, i ja ka fè an pakèt kout-pwèl. Nouvo gran chèf la di i ni an plan radikal pou Lasouspadansiel-la. I ka bay an kalandrié ki tèlman optimis, ou pa ka wè lanmen'y. I vlé fè sa vit kon an zétwal filant, men sa ka sanm plis an rèv ki an veritab travay.

25/03/2026 04:33

Lazé toxik à La Réunion, lav volkanik tonbé lanmè

Depi 16 mars, tout moun ka alé wè lav lan dévalé dwèt nan lanmè, épèkèyab ! Men autorité ka pran moun pou ko, paske gaz lan sòti anlè a nikè, ka fè mal.

24/03/2026 20:33

Physiciens quantiques inquièt devan militè yo ka itilize travay yo

Plis de 300 chercheurs ki konnen byen théorie quantique, yo ka signé yon manifeste pou dénoncé militarisasyon disiplin yo.

24/03/2026 19:33

Lamp' LED remplac' catalyseur polluant

Lékip Cambridge-la chofé zafè-la! Yo trouvé an nouvo manyè pou tripoté sé molékil-la. Sa ké rann mizik-la pli fasil pou fè sé gwo-fèy-la. Yo viré Friedel-Crafts-la tèt-ba, sé lwa-la ki té ka fè la loi depi 1877. Sa té ka fè lolo-a dépi dépi, san an moun pa ka di ayen. Granmoun-la pa té atann sa. Yo fè-y pran an kal anba fèy.

24/03/2026 18:03

NASA anons suspansion projet stasion orbit linnèt, i vlé konssantwé anba base si lafwa linnèt.

Manmzèl, sa annons-la vini fout' bagay Artémis an ba'y. Yo ka krié pou met' zot pyé-déwò sou Lanmè, è pou préparé zot pou alé Mars.

24/03/2026 16:35

Prix Turing pou 60e édisyon : de deux pionnyè di enfòmasyon kantik, Charles Bennett épi Gilles Brassard, yo resevwa distenksyon an

Yon physicien yankee é yon cryptologue kanadyen, zòt kay mété an plas yon pwotokòl pou komnikasyon an sekirite.

24/03/2026 12:32

Biologiste Ehrlich, mort : « Bombe P » fin

Yonn chercheur amérikèn mò yé 13 mas, lè li gen 93 zan. Menm si liv li te pran pou yonn bagay ki fé peur, li te yonn nan pòt-drapèl mouvman anviwonnman.

24/03/2026 11:34

Pa atèmè, malad lavalé des dizaines, parfois des centaines d’objet métal.

Yo ka manjé ferraille, pis yo ka chayé ça nan zentèy yo, mé yo ka fè sa sé pou yo la té ni tèt zozo.

24/03/2026 10:06

Poison Navalny

Y a on zèb la, sécrété pa yon grenouy èkwa, ki ka détrui tout. Dékouvéti annan syèk XIX, men sciensya oksidantal te ka pwan an tan pou li fèt nouvo annan bwenèt nen. Kòm byen jan li vini, jan li pwopagé, sa fé sciensya réfléchi. Yon enstiti ris ka étidye li byen, menm enstiti ki fè Novitchok, zòt ki ka tounen moun fou.

23/03/2026 19:33

Jadin botanique an Léròp depi Rénasans

Jardin des plantes à Paris, ou sé yé 400 ans, épi y ka bay promeneurs flèr an massa. Sa roun bon moman pou nou retourné véwer zheux èd jadin ki vin devan, ki té fleri déjà Itali an XVIe syèk, épi ki té verdoyé tout kontinan éwopeyen.

23/03/2026 18:33

Vélins Jardin des plantes

Yé 7 000 gouach è aquarel ki ka caché adan mizé di Muséum nasional di listwa natirèl, à Pari. Tout sa kolèksyon-la ka fè nou séyé syans lan pou nou ka admiré bèlès-la.

23/03/2026 18:03

Mò Alain Brillet, pionnyé déteksyon ond gravité

Anko an Gran Chabin ki péyi dèyè. Chèf la optik é métroloji, sa sé on nèg ki té ka chèché tout sé ti soubwadé la anlè léspas-tan. I té mété lanmen a-y anlè Virgo, on zouti ki té ka dékélé tout ti tranblemantè-la ki ka fè pwal a poul soufwè. Vandrèdi, i kité kò a-y la. A 78 lanne, i alé. I sav byen kijan pou gadé ti mouvman, mé lavi a-y té fini boujé.

23/03/2026 16:05

Koalas Vivace obin jénétik an Victoria

Yé ka di li té ka mò pou li tout seul, l’animal-la ! Konsangwinitè, sé an kòrs, an lèspè ka dwè mò. Épi boug-la, li ka ri anlè zòt ! Lèzòt té ka di : « Yé pa ka siviv ! » Men bon, li ka kléré kòm an flè, li ka bay mèmè anlè tout lòt. Dèpi anba latè jiské anba lè, li ka fè an danmè !

22/03/2026 15:32

Russie : premier vol vers l’ISS décollé de Baïkonour réparé

Dépi 27 novanm’, yonn zot fè malen sondaj-lan an ! Zot lanchè a Soyouz-la, lè lèspas yo té ni pou monté anba lè, mè zot fèk détérioré tout bagay an ! Mi ka wè, yo té ni pou répare tout sa, pliè tan an, anba zot lèspas !

22/03/2026 15:01

**Albani, zyéolog ki ka chèché rasin lavie konplèks**

**"Ouè !** Yé té ka palé an 2010, an *savann* la Poitié, an ti *prof* ki té ka fouyé an *vye zafè* plus vié ke *tonton Zéph* après an *ti punch* ! **2,1 miliard ané** ! Ou wè ?! **Pou 100 bal** i té ka dékouvè an *bèt-a-mil-pat* ki té ka fè *kompa* avèk *la tè* èvè *lè zanto* ! **Yé pa té ni Facebook, ni TikTok, ni même an *ti canari* pou fè *live* !** Mais bon, *moun-nan* la, i pa lâché l’afè : i toujou an *chasse* pou wè **kijan *la tè* èvè *bèt-vivann* té ka fè *zoté* comme *deux zami* ki ka partajé an *ti bokou* !"** **"I ka chèché kouman *roch* èvè *vyan* té ka fè *l’amour* nan *tan lontan*…** **Sé pa an *novela* !** Sé la **vré vré *science-fik*… mais an *vré* !"** 😤

21/03/2026 18:01